İKİ AYI GERİDE BIRAKAN İRAN SAVAŞI: KÜRESEL DENGELER SARSILDI

ABD’nin öncülüğünde başlayan ve kısa sürede geniş bir coğrafyaya yayılan İran savaşı ikinci ayını geride bıraktı. Başlangıçta hızlı sonuç alınacağı yönünde yapılan açıklamalar sahadaki gelişmelerle örtüşmedi. Çatışmaların ardından ortaya çıkan tablo, yalnızca askeri değil ekonomik ve siyasi açıdan da ağır sonuçlar doğurdu. Hürmüz Boğazı’nda yaşanan gelişmeler küresel piyasaları doğrudan etkilerken, sivil kayıplar savaşın en ağır yüzünü ortaya koydu.

BEKLENEN HIZLI SONUÇ GERÇEKLEŞMEDİ

Donald Trump tarafından savaşın başında dile getirilen hızlı zafer beklentisi sahada karşılık bulmadı. İki ayın sonunda çatışmaların tamamen sona erdiği bir tablo oluşmazken, yalnızca kırılgan bir ateşkes süreci gündeme geldi. Uzmanlar, mevcut durumda net bir askeri üstünlükten söz edilemeyeceğini belirtiyor. Savaşın hedefleri arasında yer alan İran’ın nükleer ve askeri kapasitesinin tamamen ortadan kaldırılması henüz sağlanamadı.

İRAN HALKI VE BÖLGE ÜLKELERİ AĞIR BEDEL ÖDÜYOR

Savaşın en ağır yükünü sivil halk taşıdı. İran genelinde gerçekleştirilen saldırılar sonucunda binlerce hedef vuruldu, üç binden fazla kişi hayatını kaybetti. Ekonomik yapı ciddi şekilde sarsılırken işsizlik ve yoksulluk arttı. Ülkede uzun süreli internet kesintileri yaşandı ve iç güvenlik önlemleri sertleşti.

Lübnan da çatışmaların genişlemesiyle birlikte savaşın merkezlerinden biri haline geldi. Hizbullah ile İsrail arasında tırmanan gerilim, binlerce kişinin hayatını kaybetmesine ve yüz binlerce insanın yerinden edilmesine yol açtı. Özellikle güney bölgelerde büyük çaplı yıkım meydana geldi.

Körfez ülkeleri de İran’ın misilleme saldırılarından doğrudan etkilendi. Hürmüz Boğazı’nın kapanması, petrol ve doğal gaz ihracatını sekteye uğrattı. Bu durum başta Birleşik Arap Emirlikleri, Katar ve Kuveyt olmak üzere bölge ekonomilerinde ciddi daralmaya neden oldu.

KÜRESEL EKONOMİDE DALGALANMA DERİNLEŞTİ

Savaşın etkileri yalnızca bölgeyle sınırlı kalmadı. ABD’de artan enerji fiyatları enflasyonu yükseltirken, küresel ölçekte gıda ve yakıt maliyetleri hızla arttı. Uluslararası Para Fonu büyüme beklentilerini aşağı yönlü revize etti. Özellikle Asya, Afrika ve Latin Amerika’daki gelişmekte olan ülkeler bu süreçten daha fazla etkilendi.

SİYASİ CEPHEDE BELİRSİZLİK SÜRÜYOR

Savaş, ABD iç siyasetinde de önemli etkiler yarattı. Donald Trump için süreç ciddi bir siyasi risk haline geldi. Kamuoyu desteğinde düşüş yaşanırken, savaşın uzaması bu baskıyı daha da artırdı. Buna rağmen İran’ın geri adım atması halinde siyasi tablo değişebilir.

Binyamin Netanyahu açısından ise İran’ın askeri kapasitesine verilen zarar iç politikada avantaj sağlayabilecek bir unsur olarak öne çıkıyor. Ancak çatışmaların uzaması güvenlik risklerini artırırken uluslararası baskıyı da beraberinde getiriyor.

İRAN YÖNETİMİ AYAKTA KALDI

Ali Hamaney dahil olmak üzere üst düzey isimlerin hedef alındığı saldırılar İran yönetiminde büyük kayıplara yol açtı. Buna rağmen İran rejimi tamamen çökmedi ve varlığını sürdürdü. Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrol ise ülkeye stratejik bir avantaj sağlamaya devam ediyor.

SAVAŞIN KAZANANLARI: ENERJİ VE JEOPOLİTİK AVANTAJ

Çatışmaların en büyük kazanç sağlayan tarafları arasında enerji sektörü öne çıktı. Chevron, Shell ve ExxonMobil gibi dev şirketler yükselen petrol fiyatları sayesinde gelirlerini artırdı.

Çin ise alternatif enerji kaynakları ve stok gücü sayesinde krizi daha sınırlı etkilerle karşıladı. Aynı zamanda ABD’nin küresel itibar kaybı, Pekin yönetimine diplomatik alan açtı.

Rusya da enerji fiyatlarındaki artıştan ekonomik olarak fayda sağladı. Petrol ve gübre gelirlerindeki yükseliş, ülke ekonomisine önemli katkı sundu.

İki ayın sonunda ortaya çıkan tablo, savaşın net bir kazanan üretmediğini ancak küresel dengeleri derinden sarstığını ortaya koyuyor. Çatışmaların nasıl sonuçlanacağı ve kalıcı bir çözüm bulunup bulunamayacağı ise belirsizliğini koruyor.