İRAN ABD’NİN 15 MADDELİK ANLAŞMA TEKLİFİNİ REDDETTİ: GERİLİMDE YENİ EŞİK

Orta Doğu’da 26 gündür devam eden savaşta diplomasi trafiği hız kazanırken, ABD’nin sunduğu 15 maddelik anlaşma teklifi İran tarafından kabul edilmedi. Tahran yönetimi, teklifin mevcut haliyle uygun olmadığını belirterek somut güvence talebinde bulundu.

28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan süreçte karşılıklı hamleler sürerken, taraflar arasında zaman zaman müzakere iddiaları gündeme geldi. Ancak sahadaki gerilim ve açıklamalar, diplomatik çözümün henüz netlik kazanmadığını gösterdi.

TRUMP’TAN SERT MESAJLAR VE TEKLİF SÜRECİ

ABD Başkanı Donald Trump, son günlerde yaptığı açıklamalarda İran’a yönelik sert ifadeler kullandı. 21 Mart’ta yaptığı açıklamada İran’a karşı saldırıların sürdüğünü belirten Trump, ateşkes istemediğini dile getirdi.

22 Mart’ta ise İran’a Hürmüz Boğazı’nı gemi trafiğine açması için 48 saat süre veren Trump, aksi durumda enerji altyapısının hedef alınabileceğini söyledi. Ardından 23 Mart’ta yaptığı açıklamada, İran’la yürütülen görüşmeler nedeniyle saldırıların beş gün süreyle ertelendiğini duyurdu.

Trump, son açıklamalarında İranlı yetkililerle aktif temas kurulduğunu öne sürerken, Tahran yönetiminin anlaşmaya sıcak baktığını iddia etti. Bu kapsamda ABD’nin çatışmayı sona erdirmek için 15 maddelik kapsamlı bir plan sunduğu belirtildi.

İRAN’DAN NET YANIT: “ŞARTLAR UYGUN DEĞİL”

İran tarafı ise ABD’nin müzakere iddialarını reddederek, ortada resmi bir görüşme olmadığını açıkladı. İranlı yetkililer, söz konusu sürecin finans ve petrol piyasalarını etkilemeye yönelik bir söylem olduğunu savundu.

İran Devrim Muhafızları’na bağlı Hatemul Enbiya Karargahı tarafından yapılan açıklamada, ABD ile herhangi bir müzakere yapılmayacağı ifade edildi.

Tahran’dan gelen son bilgilere göre ise İran yönetimi, 15 maddelik teklifi “aşırı” bularak kabul etmedi. İran’ın öncelikli şartı olarak saldırıların ve suikastların tamamen durdurulması gösterildi.

Ayrıca İran’ın, savaşın sona ermesi için kendi koşullarının sağlanmasını istediği ve ABD’nin sürecin takvimini belirlemesine izin vermeyeceği vurgulandı. Tahran yönetimi, mevcut şartlar altında savunma faaliyetlerini sürdürme kararı aldı.

ABD’NİN 15 MADDELİK PLANI NE İÇERİYOR

ABD tarafından hazırlanan planın merkezinde İran’ın nükleer programı yer aldı. Teklifte, İran’ın mevcut nükleer kapasitesinin tamamen ortadan kaldırılması ve nükleer silah arayışından vazgeçtiğine dair taahhüt vermesi istendi.

Plan kapsamında İran’da uranyum zenginleştirme faaliyetlerinin tamamen durdurulması ve elde edilen tüm zenginleştirilmiş materyalin Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’na teslim edilmesi talep edildi.

Natanz, İsfahan ve Fordow’daki nükleer tesislerin devre dışı bırakılması ve imha edilmesi de maddeler arasında yer aldı. Ayrıca Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın İran’daki tüm verilere ve tesislere tam erişim sağlaması istendi.

BÖLGESEL POLİTİKALAR VE ASKERİ ŞARTLAR DA MASADA

Teklif yalnızca nükleer programla sınırlı kalmadı. ABD’nin İran’dan, bölgedeki vekil güçlere verdiği desteği sonlandırması, milis gruplara finans ve silah yardımını kesmesi de talep edildi.

Hürmüz Boğazı’nın açık tutulması ve uluslararası enerji akışının kesintiye uğramaması planın önemli başlıkları arasında yer aldı. Ayrıca balistik füze programına sınırlamalar getirilmesi ve bu silahların yalnızca savunma amaçlı kullanılması istendi.

Buna karşılık ABD’nin İran’a yönelik yaptırımları kaldırabileceği ve Buşehr’de sivil nükleer programın geliştirilmesine destek verebileceği ifade edildi.

GERİLİM SÜRERKEN DİPLOMASİ BELİRSİZLİĞİNİ KORUYOR

Taraflar arasındaki açıklamalar, sahadaki gerilimin kısa vadede sona ermeyeceğine işaret ediyor. ABD’nin sunduğu kapsamlı planın İran tarafından reddedilmesi, müzakere sürecinin önünde ciddi engeller bulunduğunu ortaya koydu.