SÜRESİZ NAFAKADA YENİ DÖNEM: YASAL DÜZENLEME İÇİN 5 FORMÜL GÜNDEMDE

Anayasa Mahkemesi'nin yoksulluk nafakasına ilişkin Türk Medeni Kanunu'nda yer alan "süresiz olarak" ibaresini iptal etmesinin ardından yeni sistemin nasıl şekilleneceği tartışılmaya başlandı. İptal kararı yoksulluk nafakasını tamamen ortadan kaldırmazken, Meclis'e yeni düzenleme yapılabilmesi için dokuz aylık süre tanındı. Yeni yasal çerçeve için evlilik süresinin esas alınmasından istisnai durumlarda süresiz nafakanın korunmasına kadar farklı seçenekler gündemde.

İPTAL HÜKMÜ 2027'DE YÜRÜRLÜĞE GİRECEK

Anayasa Mahkemesi, Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesinde bulunan ve yoksulluk nafakasının "süresiz olarak" talep edilebilmesine imkan veren ibareyi oy çokluğuyla iptal etti. İptal kararının yürürlüğe girişinin dokuz ay ertelenmesine ise oybirliğiyle karar verildi.

Kararın Resmi Gazete'de yayımlanmasının ardından dokuz aylık süre başladı. İptal hükmünün yaklaşık 30 Haziran 2027'de yürürlüğe girmesi öngörülürken, bu süre yasama organının yeni bir düzenleme hazırlayabilmesi amacıyla tanındı. O tarihe kadar mahkemeler mevcut kanun hükmünü uygulamaya devam edecek.

YOKSULLUK NAFAKASI KALDIRILMADI

AYM'nin kararı yoksulluk nafakası uygulamasının tamamen sona erdirilmesi anlamına gelmiyor. İptal edilen bölüm, nafakanın herhangi bir süre sınırı bulunmaksızın "süresiz" şekilde talep edilebilmesine ilişkin hüküm oldu.

Mahkemenin gerekçesinde yeni sistem oluşturulurken evliliğin ne kadar sürdüğü, tarafların yaşları ile ekonomik ve sosyal durumları gibi kriterlerin dikkate alınabileceğine işaret edildi. Yoksulluğa düşen kişinin maddi ve manevi varlığının korunmasının sosyal devlet ilkesiyle bağlantılı olduğu da vurgulandı.

MEVCUT NAFAKA KARARLARI OTOMATİK OLARAK SONA ERMİYOR

Daha önce mahkemeler tarafından verilmiş yoksulluk nafakası kararları da AYM kararının Resmi Gazete'de yayımlanmasıyla kendiliğinden ortadan kalkmadı. Mevcut sistemde nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölmesi halinde irat şeklindeki nafaka kendiliğinden sona eriyor.

Yoksulluğun ortadan kalkması, nafaka alan kişinin evlilik birliği bulunuyormuş gibi başka biriyle fiilen birlikte yaşaması veya kanunda belirtilen diğer durumların ortaya çıkması halinde ise nafakanın kaldırılması Türk Medeni Kanunu'nun 176. maddesindeki şartlara göre değerlendiriliyor.

ÇOCUK İÇİN ÖDENEN İŞTİRAK NAFAKASI KAPSAM DIŞINDA

AYM'nin iptal kararı çocuklar için ödenen iştirak nafakasını kapsamıyor. Karar, boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek tarafın diğer taraftan talep edebildiği yoksulluk nafakasındaki "süresiz olarak" ifadesiyle ilgili.

Bu nedenle çocuklar için ödenen iştirak nafakası bakımından söz konusu iptal kararına bağlı doğrudan bir değişiklik bulunmuyor.

YENİ DÜZENLEME İÇİN 5 FORMÜL GÜNDEMDE

Meclis'in dokuz aylık süre içerisinde hazırlayacağı yeni düzenlemenin, nafakanın otomatik biçimde ömür boyu devam etmesi yerine belirli kriterlere dayanan bir sisteme dönüştürülmesi üzerinde şekillenmesi gündemde. Ancak tartışılan seçeneklerin hiçbiri henüz yasalaşmış durumda değil.

Gündemdeki modellerden biri nafaka süresinin evliliğin uzunluğuyla ilişkilendirilmesini öngörüyor. Buna göre kısa süren evliliklerde daha kısa, uzun süreli evliliklerde ise daha uzun nafaka süreleri uygulanabilecek.

Bir diğer seçenek kademeli süre modeli. Bu sistemde hakim; evliliğin süresini, tarafların yaşlarını, ekonomik durumlarını ve çalışma imkanlarını değerlendirerek kanunda belirlenecek süreler arasından uygun olanına karar verebilecek.

TARAFLARIN DURUMU YENİDEN İNCELENEBİLECEK

Gündemdeki başka bir modelde nafakanın doğrudan evlilik süresiyle bağlantılı olarak belirli bir süreyle sınırlandırılması ele alınıyor. Böylece nafakanın herhangi bir süre değerlendirmesi yapılmadan ömür boyu devam etmesi yerine evliliğin uzunluğu üzerinden bir süre belirlenmesi mümkün olabilecek.

Bir diğer formülde ise nafakanın ilk aşamada belirli bir süre için bağlanması ve bu sürenin sonunda tarafların ekonomik ve sosyal şartlarının yeniden incelenmesi öngörülüyor. Yapılacak değerlendirmede mevcut sistemde de bulunan nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılmasına yönelik mekanizmalar kullanılabilecek.

İSTİSNAİ DURUMLARDA SÜRESİZ NAFAKA DEVAM EDEBİLİR

Tartışılan beşinci seçenek ise özel şartlar altında süresiz nafakanın korunması. İleri yaş, çalışma imkanının bulunmaması veya kişinin kendi geçimini yeniden sağlayamayacak durumda olması gibi koşullarda nafakanın süre sınırı olmadan devam edebilmesine imkan tanınması gündeme gelebilecek.

Yeni sistemin hangi model üzerine kurulacağı henüz kesinleşmedi. Gündemdeki seçenekler AYM'nin iptal kararının ardından ortaya çıkan yasal boşluğun nasıl doldurulabileceğine ilişkin olası modellerden oluşuyor. Nafakanın süresi, uygulanacak kriterler ve istisnalar hazırlanacak teklifin Meclis'teki yasama sürecinin ardından kesinlik kazanacak.