Tarihçiler, yapay zeka uzmanları ve veri bilimcilerin birlikte yürüttüğü İstanbul Time Machine projesinde, Osmanlı döneminde yayımlanan gazetelerdeki yangın, kaza, hırsızlık, ticaret ve gündelik yaşama dair haberler yapay zeka destekli teknolojilerle dijital veriye dönüştürülüyor.

SOKAK SOKAK ÜÇ BOYUTLU MODEL

Gazetelerden elde edilen bilgiler tarihi haritalar ve arşiv belgeleriyle eşleştirilerek olayların yaşandığı sokak ve yapıların üç boyutlu kent modeli üzerinde konumlandırılması hedefleniyor. Modelleme çalışmalarına, 1900'lerin başında ticaret ve ulaşımın en hareketli bölgelerinden biri olan Eminönü'nden başlandı. Kullanıcıların sanal ortamda Osmanlı İstanbulu'nun sokaklarında dolaşırken o mekanlarda yaşanan olaylara ve yapıların kullanım amaçlarına ulaşabilmesi amaçlanıyor.

Marmara Üniversitesi Nüfus ve Sosyal Araştırmalar Enstitüsü Öğretim Üyesi Dr. Fatma Aladağ, projenin sokak ölçeğinde gündelik yaşama ilişkin sorulara yanıt arayışından doğduğunu belirtti. Aladağ, nerede kahve içildiği, bir dükkanın kirasının ne kadar olduğu ya da hangi sokaklarda daha sık kaza yaşandığı gibi soruların cevaplarının dönemin gazetelerinde dağınık halde bulunduğunu söyledi.

YÜZDE 93 DOĞRULUK ORANI

Aladağ, Osmanlı Türkçesiyle basılmış yüz binlerce sayfalık metnin otomatik transkripsiyonu için kendi yapay zeka destekli metin tanıma teknolojilerini geliştirdiklerini, matbu metinlerde yüzde 93 doğruluk oranına ulaştıklarını aktardı. Ekip şimdi rika ve nesih gibi yazı türleri üzerinde modeller geliştiriyor; bu modellerin ileride diğer araştırmacıların kullanımına açılması planlanıyor.

GAZETELERDEN İLGİNÇ AYRINTILAR

Arşivde karşılaşılan örnekler arasında, 1919'da Yüksek Kaldırım'da ders veren Londralı bir İngilizce öğretmeninin 30 derste konuşma garantisi verdiği ilan, fonografın kahvehanelerde para karşılığında halka dinletildiğini anlatan haber ve Galata'da simitlerini havaya fırlatan bir seyyar satıcı yüzünden çıkan kavga yer alıyor.

EĞİTİMDE SANAL GERÇEKLİK

Projenin halen altyapı geliştirme aşamasında olduğunu belirten Aladağ, sanal gerçeklik ve oyunlaştırılmış deneyim teknolojileriyle tarih deneyim odaları tasarlamaya başladıklarını, uzun vadede bu altyapıyı diğer şehirler için de geliştirmeyi hedeflediklerini söyledi.