MICROSOFT’TAN BİYOLOJİ ARAŞTIRMALARINA YAPAY ZEKA DESTEĞİ: QUINE TANITILDI

Çok modlu bir “dünya modeli” olarak tasarlanan Quine; genomik, protein, RNA, kimya, hücresel durum ve biyogörüntüleme verilerini birlikte işleyerek araştırmacıların laboratuvar deneylerinden önce çok sayıda ihtimali bilgisayar ortamında değerlendirebilmesini amaçlıyor.

BİYOLOJİK SÜREÇLERİ BİR BÜTÜN OLARAK ELE ALIYOR

Microsoft’un geliştirdiği sistem, biyolojik verileri birbirinden bağımsız şekilde incelemek yerine farklı ölçeklerde meydana gelen olaylar arasındaki bağlantıları anlamaya çalışıyor. DNA’daki bir değişikliğin gen ifadesine, bunun proteinlere ve ardından hücrelerin durumuna kadar uzanan etkileri aynı yapı içerisinde değerlendirilebiliyor.

Quine böylece bir veri türünden elde edilen bilgiyi başka bir biyolojik süreç hakkındaki tahminlerini geliştirmek için kullanabiliyor. Microsoft, farklı ölçeklerden gelen verilerin bir araya getirilmesinin, yalnızca tek bir veri grubuna odaklanan analizlerde görülemeyen ilişkilerin ortaya çıkarılmasına yardımcı olabileceğini belirtiyor.

BİNLERCE DENEY ÖNCE YAPAY ZEKADA TEST EDİLEBİLECEK

Quine’nin temel hedeflerinden biri, bilim insanlarının laboratuvarda gerçekleştireceği deneyler için daha hızlı aday belirleyebilmesini sağlamak. Sistem, örneğin belirli bir bileşiğin hücreye uygulanmasının hücresel durumu nasıl değiştirebileceğini ve sonraki aşamalarda ortaya çıkabilecek sonuçları tahmin etmeye çalışıyor.

Bu yöntemle araştırmacılar binlerce farklı seçeneği doğrudan laboratuvarda denemek yerine önce Quine üzerinden geniş çaplı bir tarama gerçekleştirebilecek. Modelin sonuçlarına göre daha fazla araştırılmaya değer görülen hipotezler ve deneyler seçilerek gerçek laboratuvar ortamında test edilebilecek.

Microsoft, Quine’nin biyolojik süreçleri eksiksiz ve kusursuz şekilde modellemesinin hedeflenmediğini de vurguluyor. Sistemin asıl amacı, bilim insanlarına hangi hipotezlerin ve deneylerin öncelikli olarak test edilmesi gerektiği konusunda faydalı tahminler sunmak.

TEK BİR YAPAY ZEKA MODELİNDEN DAHA FAZLASI

Quine yalnızca biyolojik verileri işleyen tek bir modelden oluşmuyor. Sistemin merkezinde farklı biyolojik ölçeklerden öğrenen dünya modeli bulunurken bunun çevresinde farklı yapay zeka modellerini, bilimsel araçları ve literatür bilgisini kullanabilen bir çalışma altyapısı yer alıyor.

Araştırma süreci bilim insanının sisteme bir soru yöneltmesiyle başlıyor. Quine bu soruya göre farklı araştırma yolları ve deney seçenekleri oluşturuyor. Seçilen öneriler laboratuvarda test edildikten sonra elde edilen sonuçlar yeniden sisteme aktarılıyor ve sonraki araştırma aşamasının şekillendirilmesinde kullanılıyor.

PANKREAS KANSERİ ÇALIŞMASINDA KULLANILDI

Quine’nin kullanıldığı ilk araştırmalardan biri pankreatik duktal adenokarsinom (PDAC) üzerine yürütülen çalışma oldu. Harvard ve MIT’den araştırmacıların öncülük ettiği çalışmada sistem, binlerce farklı bileşiği tümör hücrelerinde oluşturabilecekleri hücresel değişimlere göre değerlendirdi.

Yapay zekanın en yüksek puanı verdiği adaylar daha sonra gerçek laboratuvar ortamında test edildi. Microsoft’un paylaştığı sonuçlara göre Quine’nin üst sıralara yerleştirdiği bileşikler, klasik hücre durumundan bazal hücre durumuna geçişi hedefleyen deneylerde istenen hücresel değişimleri en güçlü şekilde oluşturan adaylar arasında yer aldı.

BİNLERCE BİLEŞİK BİR HAFTA SONUNDA TARANDI

Microsoft’un açıkladığı verilere göre binlerce bileşiğin yapay zeka tarafından değerlendirilmesi ve laboratuvarda denenmek üzere az sayıda adayın belirlenmesi yalnızca bir hafta sonu sürdü. Şirket, geleneksel yöntemlerle aylar sürebilecek aday belirleme süreçlerinin bu yaklaşımla önemli ölçüde kısaltılabileceğini ifade ediyor.

Microsoft şimdi Quine’ye yeni RNA veri kümeleri ve görevler eklemeyi planlıyor. Hücrelerin farklı durumlara geçme ihtimallerine yönelik tahminlerin geliştirilmesi ve araştırmacıların hangi hipotezlere öncelik vermesi gerektiğini gösterecek güven skorlarının sisteme dahil edilmesi de gelecek çalışmalar arasında bulunuyor.

QUINE ARAŞTIRMACILARA AÇILIYOR

Microsoft, Quine’nin geliştirme çalışmalarına şirket dışındaki araştırmacıları da dahil etmeye hazırlanıyor. İlk Quine Fellows programı için başvurular 29 Eylül’de başladı. Doktora öğrencileri, doktora sonrası araştırmacılar, bilim insanları ile akademik ve bağımsız araştırmacıların katılabileceği program 16 hafta sürecek.

Programın ilk dönemi 7 Haziran-24 Eylül 2027 tarihleri arasında gerçekleştirilecek. Başvurular ise 2 Kasım 2026’ya kadar kabul edilecek. Programa seçilen araştırmacılar Quine’ye ve Microsoft’un sağladığı hesaplama kaynaklarına erişebilecek.